یادداشت مختصری از تاریخ هزاره ها
طوریکه دیدیم سرزمین خلج نزدیک کابل و غزنی بودهاست و خلجها درهمین حدود میزیستند و هنوز در زمین داور علاقهای به نام خلج معروف است. اما در اینکه تلفظ صحیح به فتح دوم است یا سکون آن اختلاف است. این کلمه هنوز در هند و افغانستان با سکون دوم و و در ایران به فتح دوم تلفظ میگردد. اصطخری, ابن حوقل و یاقوت حموی چنانکه دیدیم حرف دوم را ساکن ضبط کردهاند و اما منینی حرف اول و دوم را به فتحه نوشته و به گمان اغلب به سکون دوم درستر مینماید. خاصتا اگر بپذیریم که کلمه غلجی همان خلجی است و ریشه آن را از غرچ بدانیم. اما بنابر عقیده بعضی اگر آن را از شکل ترکی قلچ تصور کنیم تلفظ آن با فتح دوم خواهد بود. (۲۳) عقیده نگارنده این است که این کلمه ترکی نبوده خاصه با قلج ترکی ارتباطی ندارد و غالباً کلمه خلج شکل دیگر غرچ است. کلمه غرچه در ادبیات فارسی دری بمعنای کوهی مقابل روستایی آمده و از لحاظ اتساع معنی بمعنای ساده و ابله نیز به کار رفتهاست. چنانچه درین دو بیت:صدو اند ساله یکی مرد غرچه . چرا شصت وسه زیست این مرد تازی
بفریبد دلت بهر سخنی روستایی و غرچه را مانی ناصرخسرو دریکجا گوید .استاده بدی بیا میان شیری بنشسته به غرچ دربدی شاری درتوضیح شیربامیان نویشته اند
«شیر ملک آنجاست چنانکه ملک ختلان را نیز شیر ختلان یا ختلان خدا یا
ختلان شاه گفتندی وشار عنوان ملک غوریا غرش یا غرستان یا :غرستان به تلفظ اوستایی غرستانه و فردوسی غرچکان. چنان که گوید .یاغرجستان یاغرجستان فرخی گوید :سپهبدسپه شاه شرق ابومنصور فراتکین دوانی امیر غرجستان سیاسی است مراورا که درولایت آن پلنگ رفت نیارد مگرگشاده دهان درین دیار به هنگام شارچندین بار پلنگ وار نمودند غرچکان عصیان فردوسی دریک مصراع ازشاهنامه می سراید . شه غرچکان بود برسان شیرکجاژنده پیل بود . آوریدی به زیر درایران .
هزارهها در سه مرحله، «زمان نادرشاه افشار، ناصرالدین شاه قاجار بعد از کشتار هزارهها توسط عبدالرحمان» به ایران مهاجرت کردهاند. رضاشاه نام این قوم مهاجر به ایران را از «هزاره» و «بربری» به خاوری تغییر دادکنت کورت و بطلیموس مورخین عهد سکندر کبیر، فریبه جهانگرد فرانسوی، هنری فیلد کریستیاتس محقق دنمارکی و جورج راورتی، از مورخان غربی. مقدسی، مولف گمنام حدودالعالم در ۹۵۹ میلادی، ابی بکر مشهور به ابن فقیه، ابن خرداد در ۹۲۰ میلادی، ناصر خسرو بلخی از مورخین اسلامی و همچنان هیوان تسنگ راهب چینی از موجودیت غرج الشار، غرجه، غرجستان، شاران غرجستان و موجودیت هزارهها در غرجستان به کرات یاد نمودهاند.
حکمرانی شیران بامیان توسط غزنویان ساقط و بعد از آن غوریها شنسبیها – خوارزمیها در هزارهجات حکومت کردند با شکست خوارزمشاه شهر غلغله توسط لشکر چنگیزخان تخریب و به بامیان آسیب زیادی وارد گشت. اولاده چنگیزخان چندین قرن در بامیان و دیگر مناطق غرجستان حکومت کردند و بعدآ اولاده تیمور لنگ در ین ساحه تسلط یا فتند و در زمان سلطان حسین با یقرا - امیر ذوالنون ارغون از طایفه ارغون از مغلان ایلخانی ایل ترخان اولین حاکم وامیر سلسله امرای ار غونیه در هزاره جات بود وی توانست قلمرو خود را تا کابل –قندهار– سند و فراه توسعه دهد. امرای ارغونیه مردمان دادگر- دانش پرور – هنر دوست بودند و مجمو عآ از سال ۸۸۴- الی- ۹۶۴ – هجری قریب به هشتاد سال با سیاست و فراست حکومت کردند. امرای ارغونیه از جمله نیاکان مردم هزاره {یعنی هزاره هامغل خالص ان} بودهاست که در هزارهجات حکومت مستقل و دارای قلمرو وسیع را تشکیل و با درایت کامل اداره مینمودند.
مورخین عرب و خراسان هزارهجات را به نامهای غرجستان – غرج الشار – گرستان یاد کرده اند و حدود اربعه آن را از جانب غرب به هرات و باد غیس و از طرف شرق به کا بل – از سمت شمال به جوز جان و از سوی جنوب به غزنی پیوست دانستهاند. به قول ابن حقول تاریخدان عرب غرجستان کشوری بزرگی بودهاست که موسوم به مملکت غرجه یاد شدهاست. در اغلب کتب تاریخ عرب و خراسان هزارهجات به نام غرجستان یاد شده که وسعت آن خیلی از وسعت کنونی آن فراتر بود و شامل غور – بامیان وغز نی میشد. مرحوم اکادمیسین پوهاند عبدالاحمد جاوید در یکی از مقالههایش تحت عنوان بحثی پیرامون اقوام و طوایف افغانستان مینویسد
هزارهها یکی از قومهای افغانستان خراسان قدیم هستند که بنابر برخی منابع جمعیت آنها تقریباً ۲۷٫۵ درصد جمعیت این کشور را تشکیل میدهند. و برخی دیگر از منابع ۱۰٪ عنوان میکنند.
هزارهها مردمانی زرد پوست ولی فارسیزبان هستند.هزارهها در زمان حکومت شاه عباس صفوی به دین اسلام شیعی گرویدند و نابسامانیها و تبعیضهای بسیاری از افراد این قوم را به مهاجرت به دیگر نقاط دیگر جهان واداشتهاست زبان:
هزارهها به زبان دری با گویش هزارگی صحبت میکنند و فرهنگی مشابه با دیگر اقوام فلات ایران دارند. تعدادی واژههای عربی و ترکی به این لهجه وارد شده است. واژههای ترکی و مغولی حدود ۲۰ درصد از واژگان این لهجه را تشکیل میدهد. لهجه هزارگی برخی از ویژگیهای دستوری فارسی سدهٔ چهارم و پنجم هجری را در خود حفظ کردهاست .
در لهجهٔ هزارگی دو حرف د غلیظ و ت غلیظ نیز وجود دارد که تلفظشان نزدیک به تلفظ آن حروف در پشتو و اردو است. میزان تفاوت لهجه با فارسی معیار در لهجه جاغوری هزاره بسیار زیاد و در لهجه دایزنگی کم است
پس از وقوع انقلاب اسلامی در ایران سیل مهاجرت به ایران بیشتر شد. در افغانستان از گذشته به آنها ظلم بسیاری وارد شده و تاکنون ادامه دارد یکی از بدترین ظلمها به آنها کشتار و اخراج انها از مناطق سکونتشان در زمان عبدالرحمن یکی از شاهان افغانستان میباشد در آن دوره تقریبا 62 درصد مردم هزاره قتل و عام شدند.
درگذشتههای دور هزارهجات کنونی بنامهای زیر یاد شدهاست: به گفته (بلیو) غر مارث که این نام در کتاب مقدس نیز آمدهاست –به قول مرحوم غبار نویسنده افغانستان در مسیر تاریخ، نزدیک ۵۰۰ سال پیش از هزارهجات به نام «ستا گید یا» نام برده شدهاست شاهان هزارهجات قبل از اسلام به نامهای شیران بامیان از اولاده کوشانی ویفتلی و بعدآ به نامهای هزار بنده – شار و ریو شاران یاد میشدند که عمدتآ در دو نقطه تاریخی این سرزمین به نامهای (پشین) یا افشین یکاو لنگ کنونی و (سورمین) سر پفعلی که پایتخت تابستانی و زمستانی ایشان بودند حکومت میرا ندند موفق باشید .
باسلام دوستان عزیز محمد عوض رحیمی هستم مدت 16 سال است وطن عزیزم جاغوری زیبا را از دست داده وازدیدن اقوام محترم ودوستان محروم هستم درعالم فقر ومهاجرت درعربستان سعودی به سر میبرم همه دوستان را به وبلاگ پیام آزادی خوش آمدیدمیگویم وبلاگ پیام آزادی همان طور که ازنامش پیداست نشرکننده و پیام آورصلح وهمبستگی بوده درخدمت شما قراردارد وبلاگ پیام آزادی از ارسال پیامها , گزارشها , ونظرات سازنده شما استقبال مینماید وبلاگ پیام آزادی برخواسته ازدرون طبقه محروم جامعه بوده درد ها ورنجهای مهاجرین ومسافرین ودوستانرا نویشته به نمایش قرار میدهد درباره همکاری وهمیاری دوستان آرزوی ماست تادست بدست هم داده همیشه از دردها ورنجهای که برطبقات محروم جامعه تحمیل شده اگرهم کاردیگری نتوانستم لااقل بافرستادن پیامها وگزارشها توسط همدیگر خواهم توانست چاره بسنجیم که تادر هرزمینه توانسته باشیم همدیگررایاری دهیم مسول وبلاگ پیام آزادی درنظردارد طرزنویسندگی اش پیام آورصلح , اتحاد , آشتی وبرادری بوده وپنجره هاوصفحات این وبلاگ برروی همه دوستان بازبوده در خدمت شما میباشد گرچند در شرایط فعلی که عصرعصری کامپیوتروتکنالوژی هست دوستان ماماشاالله ازهرگوشه وکنار وبلاگ های فراوان درست نموده وهمه اماده متنوع خدمت به جامعه ووطن خویش میباشد . همچنان دوستان فرهنگی مابارهاوبارهاازدردورنج مهاجرین وطن درعرصه های مختلف جامعه صدای همبستگی ووحدت ملی را بلند نموده که ازین وحدت وهم بستگی که گامهای صداقت واستوار برداشته میشود برای هر فرد جامعه ما یک گام به ترقی نزدیک شده والگوی نیک خواهد بود همین طور دوستان که همیشه در زمینه اطلاعات وآگاهی از جاهای مختلف واززندگی طبقات محروم جامعه سخن به میان میاورد شاید هم بتواند اطلاعاطی جمع آوری نموده در اختیار این وبلاگ قرار بدهد مدیریت وبلاگ پیام ازش استقبال نموده وبدون وقفه وبدون سانسورپخش خواهم کرد اماباید هریک ازدوستان شرایط وقوانین وبلاگ را رعایت نموده ومارا یاری رسانند تا ما بتوانیم ازدیدگاها ونظرات ارزنده دوستان استفاده ببریم اگرکه دوستان لطف نماید نظرات شانرا پیرامون موضوعات مختلف وجهت اشتراک به بحث های مفید وارزنده اش بنویسد وباآدرس ایمیل که برای شما مینویسم ارسال نماید ما با درنظرداشت ومقررات مجازی خودما آنرابه اسرع وقت به نشر خواهیم رساند . rahimi2001r@yahoo.com موفق باشید